Çiftçiden (müstahsilden) mal alan her komisyoncu ve tüccar, bu alım için müstahsil makbuzu düzenlemek zorundadır. Makbuzun elektronik hâli olan e-Müstahsil Makbuzu'nda ürün, miktar, fiyat ve stopaj gibi kesintiler doğru yer almalı ve belge Gelir İdaresi Başkanlığı'na elektronik olarak iletilmelidir. EfeHal'de müstahsil alımınızı kaydettiğinizde makbuz, stopaj, künye ve müstahsilin cari hesabı aynı kayıttan oluşur.
e-Müstahsil Makbuzu nedir?
e-Müstahsil Makbuzu, kendi ürününü satan ve fatura düzenleme yükümlülüğü olmayan çiftçiden yapılan alımlarda alıcının düzenlediği belgedir. Belgede ürünün cinsi, miktarı, birim fiyatı, tutarı ve yapılan stopaj kesintisi bulunur. Kesilen stopaj alıcı tarafından beyan edilir; bu yüzden makbuzdaki rakamların alım kaydıyla ve muhasebeyle birebir tutması gerekir.
Elle makbuz kesmenin zorlukları
Sezonda yüzlerce müstahsilden mal alınır. Her alım için ayrı makbuz, her makbuzda doğru stopaj oranı, makbuzun HKS künyesiyle ve müstahsilin hesabıyla uyumlu olması gerekir. Makbuz ayrı bir portalda kesildiğinde aynı alım iki kez yazılır; rakamlardan biri yanlış girildiğinde hem müstahsille hem de beyannamede sorun çıkar.
EfeHal ile e-Müstahsil Makbuzu
- Müstahsil alımından makbuzun otomatik hazırlanması
- Stopaj ve diğer kesintilerin işletme ayarlarınıza göre hesaplanması
- Makbuzun GİB onaylı özel entegratör üzerinden gönderilmesi ve arşivlenmesi
- Aynı kayıttan HKS künyesi ve müstahsil cari hesabının güncellenmesi
- Kesilen makbuzların listelenmesi, Excel ve PDF olarak alınması
Künyelerden toplu makbuz
Gün içinde aldığınız künyeleri Künye Listesi'nde seçip "Seçilenlere Makbuz Oluştur" diyerek toplu makbuz hazırlayabilirsiniz. Akşam her alımı tek tek makbuza dönüştürmekle uğraşmazsınız; künye, alım ve makbuz birbirine bağlı kalır.
Zorunlu SMS doğrulaması programın içinde
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın düzenlemesiyle e-Müstahsil Makbuzu'nda ıslak imzanın yerini müstahsilin SMS ile verdiği onay alıyor. Makbuzda müstahsilin telefonu ve ona gönderilen doğrulama kodu yer alır.
Geçiş tarihi uzatıldı: İlk duyuruda zorunluluk 5 Kasım 2026'da başlayacaktı. GİB'in 28 Ekim 2026 tarihli duyurusuyla süre 30 Haziran 2027'ye uzatıldı. Geliştirmeleri tamamlayan işletmeler SMS doğrulamalı makbuzu bu tarihten önce de kullanabilir.
EfeHal bu süreci makbuzu kestiğiniz ekrandan yürütür:
- Kod gönderilir. Müstahsile firmanızın adını, makbuz numarasını, aldığınız ürünleri, miktarları ve fiyatları içeren bir SMS gider. Mesajda tek kullanımlık onay kodu ve bir bağlantı bulunur.
- Müstahsil onaylar. Müstahsil bağlantıyı açıp kodu kendisi girer ya da kodu telefonda size söyler, siz programa girersiniz.
- Makbuz kesilir. Doğrulanan kod ve telefon numarası makbuza eklenir, makbuz entegratör üzerinden gönderilir.
Doğrulama kodu sistemde şifreli tutulur; ne bizim tarafımızda ne de makbuzu kesen kullanıcının SMS geçmişinde açık olarak görünür. Kodu yalnızca müstahsilin telefonuna giden mesaj taşır. SMS'ler EfeHal'in gönderici adıyla ya da anlaşmalı olduğunuz kendi SMS firmanız üzerinden gönderilebilir.
e-Müstahsil Makbuzu kimler için zorunlu?
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 19/12/2019 tarihli duyurusuna göre, 5957 sayılı Kanun'a göre komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticaretiyle uğraşan mükellefler 1 Ocak 2020'den itibaren e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-İrsaliye ve e-Müstahsil Makbuzu uygulamalarına geçmek zorundadır. Duyuruda dikkat çeken noktalar:
- Komisyoncu, malın toptan satışı için kendi adına ve başkası hesabına komisyonla çalışan; tüccar ise kendi adına ve hesabına çalışan meslek mensubudur.
- Pazarcı, seyyar satıcı, bütün satışını perakende yapan manav ve market; sanayici, ihracatçı, ithalatçı, üretici örgütü ve malı kendi tüketiminde kullanan lokanta, otel, hastane, yurt gibi kuruluşlar bu duyuru kapsamında zorunluluğa girmez. Bunlar için genel e-belge şartları ayrıca değerlendirilir.
- HKS'ye kayıtlı olmamak e-Müstahsil Makbuzu düzenleme zorunluluğunu kaldırmaz; e-belge kullanmak da HKS'ye bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz.
Makbuzdaki stopaj ve diğer kesintileri önceden görmek için müstahsil stopaj hesaplama aracını, tarımsal kesintiler ve SGK primi için tarımsal kesinti ve SGK primi sayfasını kullanabilirsiniz. Künyenin makbuzla ilişkisini künye numarası nedir rehberinde anlattık.
Stopaj doğru, hesap tutarlı
Stopaj ve diğer kesinti oranları bir kez ayarlanır; her makbuzda aynı kurala göre hesaplanır. Müstahsilin net alacağı makbuzla aynı anda cari hesabına işlenir. Müstahsile ödeme yaptığınızda bakiye düşer, hesap ekstresinde makbuz ve ödeme yan yana görünür. Müstahsil "bana ne kadar ödenecek?" diye sorduğunda cevap tek ekrandadır.
Komisyoncular için
Komisyonla çalışanlarda müstahsilin malı satıldıkça komisyon, navlun, hammaliye ve rüsum da hesaplanır. Hesap kapatılırken makbuz ve komisyon faturası aynı kayıtlardan kesilir; müstahsilin eline geçecek tutar şeffaf biçimde görünür.
Mevzuat değişikliklerine hazır
e-Müstahsil Makbuzu ve hal mevzuatındaki değişiklikleri takip ediyor, programa zamanında yansıtıyoruz. Yeni bir zorunluluk geldiğinde ayrı bir program aramanız gerekmez.
Online ya da offline
EfeHal ister bulutta çalışır, ister internet bağlantısı gerektirmeden kendi bilgisayarınıza kurulur. Offline kurulumda da makbuzu göndermek ve künye almak için o an internet bağlantısı gerekir, çünkü belge entegratöre, bildirim HKS'ye iletilir.
Sık sorulan sorular
Makbuzu ayrı bir portalda kesmem gerekir mi?
Hayır. Makbuz EfeHal'deki müstahsil alımından hazırlanır ve entegratör üzerinden gönderilir.
Stopaj oranı değişirse ne olur?
Oranı işletme ayarlarından güncellemeniz yeterlidir; sonraki makbuzlar yeni orana göre hesaplanır.
Birden fazla alımı tek makbuzda toplayabilir miyim?
Künye Listesi'nde seçtiğiniz künyelerden toplu makbuz oluşturabilirsiniz.
Müstahsil makbuzunda SMS doğrulaması zorunlu mu?
Evet, zorunlu hale geliyor. Son tarih 30 Haziran 2027, ama isteyen bu tarihten önce de kullanabilir. EfeHal kodu gönderir, müstahsilin onayını alır ve makbuza ekler.
e-Müstahsil SMS doğrulaması ertelendi mi?
Evet. İlk duyuruda 5 Kasım 2026 olan tarih, GİB'in 28 Ekim 2026 tarihli duyurusuyla 30 Haziran 2027'ye ertelendi. O tarihe kadar makbuzlar ıslak imzayla da düzenlenebilir.
Müstahsilin akıllı telefonu yoksa ne olur?
Müstahsil bağlantıyı açmak zorunda değildir; SMS'teki kodu telefonda size söylemesi yeterlidir, kodu siz programa girersiniz.
Kendi SMS firmamı kullanabilir miyim?
Evet. SMS'ler EfeHal'in gönderici adıyla ya da anlaşmalı olduğunuz SMS firması üzerinden gönderilebilir.
Kesilen makbuzları muhasebeciye nasıl veririm?
Makbuz listesi Excel ve PDF olarak alınabilir; belgeler entegratörde de arşivlenir.
e-Müstahsil Makbuzu kimler için zorunlu?
Gelir İdaresi'nin 19/12/2019 tarihli duyurusuna göre 5957 sayılı Kanun kapsamında komisyoncu veya tüccar olarak sebze ve meyve ticareti yapan mükellefler 1 Ocak 2020'den itibaren e-Müstahsil Makbuzu düzenlemek zorundadır.
Pazarcı ya da market e-Müstahsil Makbuzu kesmek zorunda mı?
Aynı duyuruya göre pazarcı, seyyar satıcı ve bütün satışını perakende yapan manav ve market gibi tüccar ya da komisyoncu tanımına girmeyen işletmeler bu kapsamda zorunlu değildir; genel e-belge şartlarına göre ayrıca değerlendirilir. Kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.