Üreticiden ürün alırken bazı müstahsillerin satış bedelinden SGK prim borcu için kesinti yapılması gerekir. Buna tarımsal kesinti denir. Hangi üreticinin borcu olduğunu bilmeden ya hiç kesinti yapılmaz ya da gereksiz kesinti yapılır; ikisi de sonradan sorun çıkarır. Bu sayfada tarımsal kesintinin ne olduğunu, oranını, nasıl sorgulandığını ve EfeHal'de bu işin nasıl kendiliğinden yapıldığını anlattık.
Tarımsal kesinti nedir?
Tarımsal faaliyeti nedeniyle SGK'ya (tarım Bağ-Kur) prim borcu olan üreticinin bu borcu, ürününü sattığı alıcı tarafından satış bedelinden kesilerek SGK'ya ödenir. Dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesidir. Kesinti, müstahsil makbuzu düzenleyerek üreticiden ürün satın alanların yükümlülüğüdür: hal içi ve hal dışı tüccarlar, komisyoncular, sanayiciler ve kooperatifler gibi.
Tarımsal kesinti oranı kaç?
- Kesinti, ürün bedeli üzerinden %2 oranında yapılır. Kanun bu oranın %1 ile %5 arasında belirlenmesine imkân verir; uygulanacak oran, müstahsil makbuzunun düzenlendiği tarihte geçerli olan orandır.
- Kesinti tutarı üreticinin prim borcunu aşamaz. Borcu 150 TL olan üreticiden 10.000 TL'lik alımda 200 TL değil 150 TL kesilir.
- Prim borcu olmayan üreticiden kesinti yapılmaz. SGK'dan Tarımsal Kesinti Muafiyet Belgesi almış üreticiden de kesinti yapılmaz.
Oran ve uygulama mevzuatla değişebileceği için kendi durumunuzu mali müşavirinizle teyit etmenizi öneririz.
Tarımsal kesinti nasıl sorgulanır?
Alıcı, kesinti yapıp yapmayacağını SGK'nın Tarımsal Kesinti Programı (TAKEP), halk arasındaki adıyla e-Kesinti üzerinden öğrenir. Adımlar kabaca şöyledir:
- SGK'nın uygulama sitesinde TAKEP'e alıcı olarak size verilen kullanıcı kodu ve şifreyle giriş yapılır.
- Kesinti için üretici sorgulama ekranında üreticinin T.C. kimlik numarası ve ürün alım tarihi girilir.
- Üreticinin prim borcu varsa ekranda borç tutarı görünür; yoksa kesinti yapılmaz.
- Kesinti yapıldıysa alım programa kaydedilir, liste muhasebeleştirilir ve tahakkuk fişi alınarak kesinti SGK'ya ödenir.
Her alımda bu adımları tek tek yapmak, özellikle günde onlarca üreticiyle çalışan komisyoncu ve tüccarlar için ciddi zaman alır. Üretici tarafında ise kişi kendi prim borcunu e-Devlet'teki SGK hizmetlerinden ya da SGK il müdürlüğünden öğrenebilir.
EfeHal'de tarımsal kesinti sorgulama
EfeHal, TAKEP sorgusunu sizin yerinize yapar. TAKEP kullanıcı kodunuzu ve şifrenizi parametrelerde bir kez tanımlarsınız; sonrasında sorgulama program içinden yapılır.
- Üretici sorgulama: Müstahsilin T.C. kimlik numarasıyla prim borcu sorgulanır, borç varsa tutarı ekranda gösterilir.
- Toplu sorgulama: Komisyoncu satış ekranında birden fazla müstahsili (markayı) seçip hepsini tek seferde sorgularsınız. Aynı ay için daha önce sorgulanmış bir müstahsil tekrar sorgulanmaz, mevcut sonuç kullanılır.
- Kesinti makbuzda otomatik: SGK kesinti oranı, stopaj ve borsa kesintileriyle birlikte Fatura Kesinti Tanımları'nda bir kez tanımlanır. Müstahsil makbuzu ya da e-Müstahsil Makbuzu düzenlenirken kesinti hesaplanır ve net tutar müstahsilin cari hesabına işlenir.
- TAKEP'e kayıt ve tahakkuk fişi: Alım için kesinti TAKEP'e kaydedilir, muhasebeleştirilir ve tahakkuk fişi PDF olarak alınıp alış kaydıyla birlikte saklanır. Fişi istediğiniz zaman yeniden yazdırabilirsiniz.
Tarımsal kesinti listesi
Alış listesinden ve SGK Prim Ödeme Raporu'ndan dönemin tarımsal kesinti listesini Excel olarak indirirsiniz. Kesinti yapılan müstahsiller, tutarlar ve makbuz bilgileri tek dosyada toplanır; muhasebecinize vereceğiniz listeyi ayrıca hazırlamazsınız.
Neden önemli?
- Kesinti yapılması gereken üreticiden kesinti yapılmaması sonradan alıcı için sorumluluk doğurabilir.
- Borcu olmayan üreticiden kesinti yapmak üreticiyle aranızda gereksiz tartışma çıkarır.
- Kesintilerin dönem sonunda tek listede olması beyan ve mutabakat işini kolaylaştırır.
Makbuzdaki stopaj ve diğer kesintileri hesaplamak için müstahsil stopaj hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Komisyoncu iseniz komisyoncu programı sayfasında müstahsil hesabının nasıl çıkarıldığını görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tarımsal kesinti oranı 2026'da kaç?
Ürün bedeli üzerinden %2'dir ve üreticinin prim borcunu aşamaz. Uygulanacak oran makbuzun düzenlendiği tarihteki orandır; değişiklik olursa EfeHal'de Fatura Kesinti Tanımları'ndan bir kez güncellemeniz yeterlidir.
Prim borcu olmayan üreticiden kesinti yapılır mı?
Hayır. Kesinti yalnızca prim borcu olan üreticiden ve borç tutarı kadar yapılır. Muafiyet belgesi olan üreticiden de kesinti yapılmaz.
Her müstahsil için her ay sorgulama yapmam gerekir mi?
Borç durumu değişebildiği için sorgulama alım tarihine göre yapılır. EfeHal sorgu sonucunu ay bazında tutar; aynı ay içinde aynı müstahsil için yeniden sorgulamanız gerekmez.
Tarımsal kesinti ile stopaj aynı şey mi?
Hayır. Stopaj, müstahsilin gelir vergisi için yapılan kesintidir ve vergi dairesine ödenir. Tarımsal kesinti ise üreticinin SGK prim borcu içindir ve SGK'ya ödenir. Aynı makbuzda ikisi birlikte yer alabilir.
e-Kesinti nedir, TAKEP ile aynı şey mi?
"e-Kesinti", SGK'nın tarımsal kesintileri elektronik ortamda almaya başladığı sistemin halk arasında yerleşmiş adıdır. Bugün üreticinin prim borcu da, yapılan kesintinin bildirimi de SGK'nın Tarımsal Kesinti Programı (TAKEP) üzerinden yapılır; "e-kesinti sorgulama" diye aranan işlem budur. EfeHal'de bu sorgu ve kesinti kaydı TAKEP kullanıcı bilgilerinizle program içinden yapılır, siteye ayrıca girmeniz gerekmez.